ΣΗΜΕΙΟΝ

2010-01-17T08:27:00.000-08:00

Πολύ ενδιαφέρον -όπως πάντα- το άρθρο του Αντώνη Λιάκου στο σημερινό ΒΗΜΑ
www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=310090&ct=114&dt=17/01/2010
Νομίζω πως πρέπει να διαβαστεί με προσοχή από θεολόγους, θεολογούντες και δάσκαλους των Θρησκευτικών.

2010-01-16T06:30:00.000-08:00

ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Τον τελευταίο καιρό απασχολεί την κοινή γνώμη το ζήτημα της ανάρτησης των θρησκευτικών συμβόλων στα σχολεία. Μάλιστα αυτό συνδέθηκε, όπως φάνηκε και στην αρθογραφία του ημερήσιου τύπου με τα θέματα της πρωινής προσευχής και του εκκλησιασμού. Δε χρειάζεται να τονιστεί πως η σχετική συζήτηση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και ψυχραιμία αφού συνδέεται με έναν κατεξοχήν ευαίσθητο χώρο, όπως είναι η παιδεία.

Πρέπει να επισημανθεί καταρχήν πως τα θρησκευτικά σύμβολα στο ελληνικό σχολείο συνδέονται, όπως είναι φυσικό, με την ορθόδοξη πίστη. Έτσι όλες οι εικόνες που είναι αναρτημένες σχετίζονται με τη διδασκαλία της. Μάλιστα το 1987 ο αείμνηστος υπουργός Παιδείας Αντώνης Τρίτσης με εγκύκλιό του καθόριζε και τα χαρακτηριστικά τους. Όπως τόνιζε : «Ο Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων εκτύπωσε πέντε διαφορετικές εικόνες του “Χριστού Παντοκράτορα”, όπως παρουσιάζεται από τη Βυζαντινή Αγιογραφία, και χρησιμοποιείται από την Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία».

Να τονιστεί εδώ πως το ζήτημα των θρησκευτικών συμβόλων έχει απασχολήσει την ευρωπαϊκή κοινωνία. Πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 όταν μία οικογένεια από την περιοχή Regensburg της Βαυαρίας προσέφυγε στα δικαστήρια εναντίον της διαδεδομένης συνήθειας να αναρτώνται σταυροί και εικόνες στις τάξεις των σχολείων. Η συζήτηση συνεχίστηκε στη Γαλλία (που είναι απόλυτα λαϊκό κράτος) εξαιτίας του θορύβου που προέκυψε για τη χρήση μαντήλας από τις μουσουλμάνες μαθήτριες, ενώ πρόσφατα το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), με αφορμή προσφυγή ιταλίδας μητέρας, έκρινε για την Ιταλία πως (απόφαση 3.11.2009, υπ΄ αριθμ. 30 σκέψη): «Με την επιβολή της υποχρεώσεως να εκτίθεται ο Εσταυρωμένος στις σχολικές αίθουσες διδασκαλίας, το Κράτος προσδίδει στη Ρωμαιοκαθολική θρησκεία μια προνομιακή θέση...».

***

Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα τα θρησκευτικά σύμβολα ήταν αναρτημένα στις σχολικές αίθουσες από την ίδρυσή του. Βέβαια, οι σημερινές συνθήκες διαφέρουν σε σχέση με αυτές που επικρατούσαν σε παλαιότερες εποχές, ενώ η πολυπολιτισμικότητα, η ανεξιθρησκία και η προστασία των δικαιωμάτων των θρησκευτικών μειονοτήτων αποτελούν μέλημα όλων των ευνομούμενων κρατών. Δε χωράει αμφιβολία πως αυτή η πραγματικότητα έχει επηρεάσει και σχολικές πρακτικές –σαν αυτή της ανάρτησης θρησκευτικών συμβόλων- που μέχρι σήμερα θεωρούνταν αυτονόητες. Φυσικά αυτό δε σημαίνει πως ο χώρος της παιδείας πρέπει να χωριστεί σε στρατόπεδα «εικονομάχων» και «εικονόφιλων» . Άλλωστε κάτι τέτοιο μάλλον θα δημιουργούσε πολλά προβλήματα και άκαιρες εντάσεις.

Η σχολική εμπειρία έχει αποδείξει πως μέχρι τώρα τα θρησκευτικά σύμβολα δε δημιούργησαν καμία αναταραχή στα σχολεία και δεν έθιξαν την αξιοπρέπεια κάποιου μαθητή, διδάσκοντα ή γονέα. Μάλιστα σε κάποια μαθήματα αποτέλεσαν και εποπτικό υλικό, αφού έγιναν αφορμή συζήτησης για τη βυζαντινή τέχνη και τις πρακτικές της. Ταυτόχρονα τα πρόσωπα που εικονίζονται (κυρίως η Παναγία Βρεφοκρατούσα) προβάλλουν ένα πρότυπο αγάπης και φροντίδας, που το εκτιμούν ιδιαίτερα τα παιδιά και οι έφηβοι που βρίσκονται σε μία ηλικία με ανεπτυγμένες τις ευαισθησίες τους.

Το βασικό ερώτημα βέβαια εξακολουθεί να παραμένει και αφορά τη θέση των χριστιανικών (γιατί περί αυτών πρόκειται) συμβόλων στο εκπαιδευτικό σύστημα ενός σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους. Θα πρέπει δηλαδή να παραμείνουν ή δεν έχουν θέση σε αυτό και πρέπει να καταργηθούν;

Νομίζω πως η απάντηση συνδέεται με τις αξίες και τις αρχές που κάθε πολιτεία θέλει να εμφυτεύσει στους νέους ανθρώπους. Έγινε προηγουμένως λόγος για την πολυπολιτισμικότητα, την ανεξιθρησκεία και την ανοχή απέναντι στις διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις, που αποτελούν βασικά συστατικά του σημερινού ευρωπαϊκού πολιτισμού. Αυτές όμως έχουν ως βάση τους κάποιες αρχές και ιδέες. Υπάρχει αμφιβολία πως βασική πηγή έμπνευσής τους είναι και η διδασκαλία της χριστιανικής θρησκείας; Αυτό είναι μία αλήθεια που δε μπορεί να αμαυρωθεί εξαιτίας αρνητικών πρακτικών για τις οποίες υπεύθυνοι είναι συγκεκριμένα άτομα που αποκαλούνταν εκπρόσωποί της. Με άλλα λόγια ποιος αμφισβητεί πως η Ευρώπη έχει οικοδομηθεί και με τις χριστιανικές αρχές; Επομένως το χριστιανικό σύμβολο, υπενθυμίζει εκτός των άλλων, πως επηρέασε και δημιουργήθηκε, ακριβώς εξαιτίας αυτής της επιρροής, από ένα σπουδαίο πολιτιστικό μόρφωμα, το ευρωπαϊκό.

Οπότε ένα θρησκευτικό σύμβολο δεν έχει μόνο θρησκευτική αξία για κάποιους πιστούς, αλλά αποτελεί και πολιτιστικό αγαθό. Eίναι μέσον γνωριμίας με αξίες και αρχές που έχουν επιδράσει και στο εκπαιδευτικό μας σύστημα στο οποίο είναι ενταγμένοι όλοι οι μαθητές μας ανεξάρτητα από τη θρησκευτική ομάδα στην οποία ανήκουν.

***

Τελειώνοντας να τονιστεί πως η συζήτηση για τα θρησκευτικά σύμβολα μόλις έχει αρχίσει στη χώρα μας. Νομίζω πως έχει δρόμο μπροστά της. Ωστόσο για να είναι γόνιμη είναι απαραίτητο να είναι νηφάλια και να λαμβάνει υπόψη της πως αφορά ένα από τα πιο σημαντικά συστατικά της κοινωνίας που είναι η παιδεία μας.

2009-12-29T07:28:00.000-08:00

"ΟΥΔΕ ΒΑΛΛΟΥΣΙΝ ΟΙΝΟΝ ΝΕΟΝ ΕΙΣ ΑΣΚΟΥΣ ΠΑΛΑΙΟΥΣ"

(Μτθ. 9,17)

Δε νομίζω να αμφιβάλλει κανένας πως η σημερινή πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική από αυτή που γνωρίζαμε ακόμη και πριν από 5 ή 10 χρόνια. Αλλοίμονο σ’ εκείνον που δεν το έχει κατανοήσει ή προσπαθεί να ερμηνεύσει (και να ζήσει) στο σήμερα χρησιμοποιώντας ξεπερασμένες πρακτικές. Είναι σίγουρο πως θα αντιμετωπίσει δυσκολίες οι οποίες δε θα αφορούν μόνο αυτόν αλλά και όλους αυτούς που επηρεάζει.

Επομένως, όποιος επιθυμεί να αρθρώνει (και να έχει) λόγο για τα δημόσια πράγματα θα πρέπει να γνωρίζει πως αυτό συνεπάγεται παρέμβαση που θα έχει ως βάση τη γνώση των σημερινών προβλημάτων και αγωνιών και όχι αυτή που αφορούσε παλαιότερες δεκαετίες. Αυτό βέβαια είναι γνωστό, και γι’ αυτό στο σύνολο σχεδόν των ανθρώπινων ομάδων οι απόμαχοι είτε δημιουργούν δικά τους σωματεία ή αρκούνται στο ρόλο του επίτιμου εταίρου και όχι του άμεσου διαχειριστή ζητημάτων που αφορούν εν ενεργεία μέλη τους.

***

Το μάθημα των Θρησκευτικών αποτελεί, όπως είναι γνωστό, μέρος του σημερινού Αναλυτικού Προγράμματος. Δε χρειάζεται να τονιστεί πως διδάσκεται δύο ώρες την εβδομάδα στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με θεματολογία που περιλαμβάνει ζητήματα από τη Βίβλο, την Εκκλησιαστική ιστορία, τη Λειτουργική, τη Δογματική και την Ηθική της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ενώ δίνονται ελάχιστα και αποσπασματικά στοιχεία για τις χριστιανικές ομολογίες και τα θρησκεύματα. Παρά το γεγονός πως πολλοί συμπολίτες το θεωρούν «δευτερεύον μάθημα» κάτι που οφείλεται βασικά στη μη ένταξή του στο σύστημα για την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, ο θόρυβος γύρω από αυτό είναι συνεχής, ενώ φωνές που μιλούν για την αναβάθμισή του και άλλες που το αμφισβητούν ακούγονται συνεχώς.

Τα παραπάνω σημαίνουν πως αυτοί που διδάσκουν το μάθημα θα πρέπει να βρίσκονται σε συνεχή διάλογο με όλες τις τάσεις που το αφορούν. Βασικά συστατικά του θα πρέπει να είναι η έλλειψη φοβικότητας , η εγκατάλειψη οποιασδήποτε αμυντικής στάσης που μόνο αρνητικά μπορεί να προκαλέσει και η απάλειψη συνδρόμων δημιουργίας «εχθρών» που πρέπει να καταπολεμηθούν από αυτούς που πιστεύουν πως κατέχουν –αυτοί και μόνο αυτοί- την αλήθεια.

Ταυτόχρονα είναι σημαντικό να υπάρχουν και εχέγγυα για να μπορεί το θρησκευτικό μάθημα να θεωρείται σύγχρονο. Δεν είναι δυνατό στην εποχή του διαδραστικού πίνακα να προσπαθεί κάποιος να το υπερασπιστεί με επιχειρήματα, τα οποία μπορεί να έπειθαν τον άνθρωπο της δεκαετίας του 1960 ή του 1970 αλλά σήμερα μάλλον προκαλούν θυμηδία.

Εκτός όμως από το διάλογο για μία συνολικότερη αναβάθμιση του μαθήματος είναι αναγκαίο να υπάρχουν και προτάσεις για την καλύτερη προσφορά του. Αυτές σίγουρα μπορούν να τις κάνουν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι. Φυσικά αυτό δε σημαίνει πως πρέπει να στερηθεί κάποιος άλλος το δικαίωμα να έχει λόγο. Δε θα πρέπει όμως να έχει την απαίτηση να θεωρείται αυτός έκφραση των μάχιμων της έδρας που γνωρίζουν τις σημερινές ανάγκες και τις προτεραιότητες.

Αυτές οι προτάσεις χρειάζεται να πείσουν την κοινωνία για την αξία των Θρησκευτικών και θα αναδείξουν τη σημαντική προσφορά του στη δημιουργία της προσωπικότητας του νέου ανθρώπου. Εδώ λοιπόν χρειάζεται και πλήρης κατανόηση της σημερινής πραγματικότητας –που θα συμβάλλει αποφασιστικά στη δημιουργία σύγχρονων Αναλυτικών προγραμμάτων για το μάθημα, αφού αυτό αυτονόητα αφορά σημερινούς μαθητές- και διάθεση για καλόπιστο διάλογο με όλους χωρίς κανένα φοβικό σύνδρομο, όπως τονίστηκε και προηγουμένως. Αν υπάρχουν αυτά τότε δε θα υπάρξει κανένα πρόβλημα για το μάθημα και τους Θεολόγους αν όχι μάλλον θα πρέπει να κινηθούμε όλοι για τη δημιουργία τους.

2009-05-17T00:03:00.000-07:00

H TAYTOTHTA TOY "ΣΗΜΕΙΟΥ"

Νομίζω πως από την πρώτη στιγμή της εμφάνισης του ΣΗΜΕΙΟΥ (ως τοποθεσίας web) έγινε γνωστή η ταυτότητά του: είναι μία απόπειρα παρέμβασης στη Θεολογία, που προσπαθεί να αναδείξει τον ποιητικό και συνάμα προφητικό λόγο της. Αυτό βέβαια ισχύει και για το blog που έχει το ίδιο όνομα. Δεν είναι δηλαδή ούτε απολογητικές ούτε ομολογιακές σελίδες, και δεν έχουν καμία αμυντική διάθεση. Επομένως οι αγαπητοί φίλοι που προσπαθούν να ανοίξουν έναν αντίστοιχο διάλογο από τις σελίδες του ΣΗΜΕΙΟΥ μάλλον θα πρέπει να επιλέξουν άλλο χώρο.

2009-02-15T23:36:00.000-08:00

ΣΑΒΒΑΣ ΑΓΟΥΡΙΔΗςΣ Ο ΑΙΩΝΙΟΣ ΕΦΗΒΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

Μόλις πληροφορήθηκα πως δε βρίσκεται πια ανάμεσά μας ο δάσκαλος μας Σάββας Αγουρίδης, ο αιώνιος έφηβος της θεολογίας. Ήταν από αυτούς που μας έκαναν υπερήφανους που σπουδάζαμε θεολογία. Πιστεύω πως μαζί με τον Χρήστο Ανδρούτσο, τον Παναγιώτη Τρεμπέλα και τον Νίκο Νησιώτη ήταν οι κορυφές της ελληνικής θεολογίας κατά τον 20ο αιώνα. Κρίμα που δεν έγινε ακαδημαϊκός, γιατί το άξιζε και με το παραπάνω.

Τα μαθήματά του ήταν αξεπέραστα. Παρακολουθούσαμε την ερμηνεία που έκανε στην Επιστολή προς Κορινθίους και λέγαμε πως αξίζει που έχουμε εισαχτεί σε αυτή τη σχολή. Προσιτός και αγαπητός σε όλους είχε πάντα έναν καλό λόγο και ένα χαμόγελο. Όταν του έστειλα ένα πρωτόλιο, μία εργασία μου γεμάτη λάθη, για να τη δει, όχι μόνο δεν την αγνόησε, αλλά μου έστειλε τις συμβουλές του, πολύτιμες όπως πάντα, και βιβλία από την προσωπική του βιβλιοθήκη για να ενημερωθώ για το θέμα.

Τα έργα του αποτελούν σημαντικό υλικό για κάθε διανοούμενο, όπως του άρεσε να αποκαλεί τους αναγνώστες των έργων του, τιμώντας τους με αυτό τον τρόπο. Σταχυολογώ μερικά από αυτά που μου έρχονται στο μυαλό: Ιστορία των Χρόνων της Καινής Διαθήκης, Υπόμνημα στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη, Υπόμνημα στην Αποκάλυψη, στις Ιωάννειες επιστολές, Ο Ευαγγελιστής Ματθαίος και πάρα πολλά ακόμη.

Ήταν ένας μεγάλος επιστήμονας. Απεχθάνονταν το συντηρητισμό, την παραδοσιαρχία και τους δήθεν. Ευθύς άνθρωπος, έλεγε πάντα με παρρησία τη γνώμη του, γνωρίζοντας πως υπηρετεί την αλήθεια.

Δάσκαλε καλό ταξίδι! Θα είσαι πάντα μέσα στις καρδιές μας.

2009-02-01T07:19:00.000-08:00

Βρήκα αρκετά ενδιαφέροντα τα θέματα του Γνωστικού αντικειμένου που έπρεπε να απαντήσουν οι θεολόγοι στο διαγωνισμό του ΑΣΕΠ στις 31-1-2009 (www.asep.gr/portal-files/dynamic/ps0downloads/3p2008/a/THEOLOGON_GNOSTIKO.pdf ). Νομίζω πως καλύπτουν όλα τα ζητήματα που πραγματεύεται η ύλη σε Γυμνάσιο και Λύκειο. Στο Ερώτημα 1 που αφορά την Πασχάλια Επιστολή του Διονυσίου Αλεξανδρείας πάντως θα προτιμούσα μία άλλη ερώτηση πιο συγκεκριμένη για την επικαιροποίηση του θέματος, και ίσως θα έπρεπε να προστεθεί και άλλη μία που να συνδέεται με το ιστορικό πλαίσιο της εποχής που γράφτηκε το κείμενο. Ας μη ξεχνάμε ότι η χριστιανική διδασκαλία είναι κατεξοχήν "ιστορική".

2009-01-31T09:45:00.000-08:00

Μία ημέρα γεμάτη βροχή...Σκέφτομαι το μάθημα των Θρησκευτικών.....Τι πρέπει να γίνει, ώστε η αξία του να θεωρείται δεδομένη από όλους και να μην υπάρχουν απαλλαγές από αυτό; Ίσως το πρώτο (επιτακτικό) βήμα θα έπρεπε να είναι η δημιουργία καινούργιων αναλυτικών προγραμμάτων. Σίγουρα χρειάζονται. Προσπαθώ να είμαι αισιόδοξος γι' αυτό. Είναι κάτι που όλοι οι θεολόγοι το έχουμε ανάγκη...

ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΒΙΒΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

2009-01-20T10:32:00.000-08:00

Ένα καταπληκτικό blog που το συστήνω ανεπιφύλακτα σε όλους. Είναι το Ιστολόγιο βιβλικών σπουδών / Biblical Studies Blog της κ. Αικατερίνης Τσαλαμπούνη. Με συνεχή ενημέρωση, με ουσιαστικά και κατατοπιστικά σχόλια είναι πραγματικά μία σπουδαία δουλειά που της αξίζουν πολλά συγχαρητήρια.
Η δ/νσή της σελίδας είναι
http://biblicalstudiesblog.blogspot.com/

2008-08-17T12:15:00.000-07:00

Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΑΝΘΡΩΠΟ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ

Η θεολογία στην αυθεντική της μορφή, όταν θέλει να δικαιώνει το όνομά της, οφείλει να διαλέγεται. Να αφουγκράζεται τις αγωνίες του ανθρώπου, να τον πλησιάζει και να προσπαθεί με τον ποιητικό και αποκαλυπτικό της λόγο να τον βοηθάει. Μόνο τότε θα μπορεί να πιστεύει ότι έχει επιτελέσει την αποστολή της και αξίζει να συν-υπάρχει με τις υπόλοιπες ανθρώπινες δραστηριότητες. Σε διαφορετική περίπτωση δε θα αποτελεί ζωντανό οργανισμό, αλλά η θέση της θα είναι δίπλα στα εκθέματα μουσείου, που είναι μεν χρήσιμα για μελέτη και θέαση, εφόσον αποτελούν αντικείμενα που βοηθούν στην κατανόηση δραστηριοτήτων του παρελθόντος, δε φαίνεται όμως να έχουν ουσιαστική παρέμβαση στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου.
Για να μπορέσει η θεολογία να διαλέγεται και να βοηθάει το σύγχρονο άνθρωπο, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να μπορεί να ερμηνεύσει τη σύγχρονη πραγματικότητα. Αυτό θα έχει σα συνέπεια να αρθρώνει λόγο, που θα αγγίζει τις παραμέτρους σημερινών προβλημάτων. Απαραίτητο εργαλείο της γι’ αυτό, είναι η χρήση της παράδοσης και όχι μη αυθεντικά κατασκευάσματα, όπως η παραδοσιαρχία, που δυστυχώς συναντάται αρκετές φορές σε χώρους ανθρωπιστικών επιστημών. Η πρώτη, δηλ. η παράδοση, σημαίνει ότι αξιοποιείται η προηγούμενη εμπειρία για να δώσει την ώθηση στο παρόν. Η δεύτερη όμως, η παραδοσιαρχία, είναι προσκόλληση σε καταστάσεις του παρελθόντος, αδυναμία προσαρμογής στην πραγματικότητα που βιώνεται από τον σύγχρονο άνθρωπο και άρνηση του παρόντος.
Με βάση αυτές τις σκέψεις αντιλαμβάνεται κάποιος ότι η θεολογία δε μπορεί να μένει αμέτοχη στα σημερινά προβλήματα. Ούτε μπορεί να προβάλλει ως άλλοθι ότι το αντικείμενο της ενασχόλησής της δεν τη νομιμοποιεί να αρθρώνει λόγο. Εφόσον φιλοδοξεί να είναι ο λόγος για το Θεό, δε μπορεί να αγνοεί την εικόνα Του, που είναι ο άνθρωπος. Επομένως το καθήκον της είναι να βρίσκεται κοντά σε αυτόν, και να αγωνίζεται να του δώσει καλύτερη ποιότητα ζωής –εννοείται όχι με τεχνικές συμβουλές- αλλά υποδεικνύοντάς του έναν άλλο δρόμο και τρόπο ζωής, προβάλλοντας το σεβασμό για τα δημιουργήματα του Θεού, που όλα είναι «καλά λίαν» σύμφωνα με το βιβλικό λόγο. Στην ουσία, όπως τόνιζε ένας πρόωρα χαμένος μεγάλος δάσκαλος της θεολογίας, ο Νίκος Νησιώτης, «(η αποστολή της θεολογίας του καιρού μας) …συνίσταται στο να ξαναερμηνεύσει τον εαυτό της, προκειμένου να συνεισφέρει εποικοδομητικά στη διασάφηση των προβλημάτων που δημιουργήθηκαν από την ιλιγγιώδη άνθιση των φυσικών επιστημών» (στο Νίκου Νησιώτη, Η πνευματολογική Χριστολογία της φύσεως και οι συνέπειές της για την οικολογία και τον ολικό ανθρωπισμό, στον συλλογικό τόμο «Άνθρωπος και Περιβάλλον», Πάφος 1994, σελ. 63).
Δε θα κόμιζε κάποιος γλαύκα ες Αθήνας αν έλεγε ότι πολλά από τα προβλήματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία έχουν οικολογική διάσταση Αυτό σημαίνει ότι πολλές φορές η επέμβαση του ανθρώπου αντί να θεραπεύει και να συντελεί στην ευτυχία του, σωρεύει περισσότερα προβλήματα από αυτά που πάει να λύσει, με αποτέλεσμα οι ανησυχίες για την ποθούμενη ποιότητα ζωής συνεχώς να πληθαίνουν. Στο ίδιο μήκος κύματος, (δηλαδή στην αναφορά προβλημάτων που έχουν οικολογική διάσταση), αγαθά τα οποία θεωρούνταν αυτονόητα από προηγούμενες γενιές, σήμερα θεωρούνται πολύτιμα και σε ανεπάρκεια, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που δίνονται στο σημερινό καταναλωτικό κοινό προϊόντα τα οποία έχουν αμφισβητούμενη προέλευση και δεν είναι γνωστές οι παρενέργειες που έχουν στον οργανισμό που τα καταναλώνει, καθώς και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις τους.
Εύλογα θα αναρωτιούνταν κάποιος για τον τρόπο που θα μπορούσε η θεολογία να προτείνει λύσεις για το οικολογικό πρόβλημα. Ο καλύτερος, κατά τη γνώμη μου, τρόπος είναι να μη μιλήσει θεωρητικά, αλλά να ανατρέξει σε πράξεις ανθρώπων που βίωσαν την αγαπητική σχέση με το Θεό, και αυτή τους η εμπειρία αποτέλεσε την πυξίδα για όλη τους τη ζωή. Αυτός λοιπόν ο δεσμός με το Δημιουργό, τους έκανε να αποκτήσουν μία αρμονία με την κτίση, να επιδιώκουν να κινούνται εντός της, έχοντας τη συναίσθηση ότι αποτελούν μέρος της και πως ο τυχόν τραυματισμός της, που θα προερχόταν από δικές τους παρεμβάσεις θα ήταν οδυνηρός και για τους ίδιους. Παράλληλα αυτή τους η σχέση, τους οδηγούσε στην αναζήτηση της αυθεντικότητας, που φαίνεται να φαντάζει σαν αντίδοτο σε προβλήματα, σαν αυτά που σχετίζονται με το περιβάλλον.
Ο χριστιανός άνθρωπος, δηλαδή, δε μπορεί να αποδέχεται το μη αυθεντικό, αυτό που βρίσκεται σε δυσαρμονία με το Θεό και την κτίση, που Αυτός δημιούργησε. Δε μπορεί λοιπόν να θεωρεί χρήσιμο και κατάλληλο, οτιδήποτε δείχνει να αποτελεί διαστρέβλωση του έργου του Θεού, το οποίο μάλιστα μπορεί να εκθέτει τα δημιουργήματα Του σε κινδύνους.
Εδώ νομίζω έχει σημαντικό ρόλο η λιτότητα την οποία επιζητεί να διασώσει ο χριστιανισμός, τουλάχιστο στην αυθεντική του μορφή. Η διδασκαλία του δεν ευνοεί τις υπερβολές και τις ακρότητες, ούτε δείχνει να προτιμά καταστάσεις που βάζουν τον άνθρωπο κάτω από το κέρδος υποβαθμίζοντάς τον με αυτόν τον τρόπο. Αυτό άλλωστε υπενθυμίζει διαρκώς το λόγιο του Κυρίου «ουκ επ’ άρτω μόνω ζήσεται άνθρωπος, αλλ’ επί παντί ρήματι εκπορευομένω δια στόματος Θεού» (Ματθ. 4,4),καθώς και ο τρόπος της ζωής του.

***
Έχει τονιστεί και στην αρχή του άρθρου ότι η θεολογία δεν έχει τη δυνατότητα να προσφέρει τεχνικές λύσεις στα σοβαρά προβλήματα που απασχολούν το σημερινό άνθρωπο. Νομίζω όμως ότι η εκζήτηση της αυθεντικότητας, η προσπάθεια για να γίνει η ζωή μας όσο το δυνατό πιο απλή και η ανάγκη για μεγαλύτερο σεβασμό από τον άνθρωπο των κανόνων που καθόριζαν πάντα τις σχέσεις των όντων, μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση της προτεραιότητας να αποκτήσει η ζωή μία ποιότητα, που όλοι, όσοι διαμένουμε σε αυτόν τον υπέροχο –παρ’ όλα τα προβλήματά του – πλανήτη τη δικαιούμαστε.

Τα όρια του λόγου της Θεολογίας

2008-03-01T09:10:00.000-08:00

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα θέματα με τα οποία ασχολείται η θεολογία προσελκύουν συνεχώς την προσοχή. Ο λόγος γι’ αυτό, νομίζω, είναι προφανής: ο άνθρωπος πάντα ενδιαφέρονταν για το κυρίως αντικείμενο της που είναι το θείο, ανεξάρτητα από ποια οπτική γωνία το έβλεπε.
Για να κατανοήσει όμως κανείς το αντικείμενο της θεολογίας νομίζω ότι πρέπει αρχικά να διευκρινίσει τον ίδιο το όρο «θεολογία» που έχει μία κυριολεκτική αλλά και μία τρέχουσα σημασία.
Η κυριολεκτική σημασία του όρου μπορεί εύκολα να αναδειχτεί αρκεί να ανατρέξει κάποιος στο κλασικό χωρίο του Γρηγόριου του Θεολόγου. Όπως λέει: «Θέλεις να γίνεις θεολόγος και άξιος της θεότητας; Φύλαξε τις εντολές, βάδισε σύμφωνα με αυτές, γιατί η πράξη στηρίζεται στη θεωρία» (Περί δόγματος και καταστάσεως επισκόπων MPG 35, 1080). Αφορά δηλαδή τη στάση του ανθρώπου για να μπορέσει να φτάσει στη θέωση, να γίνει δηλαδή άγιος. Η τρέχουσα, με την οποία ασχολείται αυτό το άρθρο, συνδέεται με την έρευνα κυρίως του χριστιανισμού, αλλά και του θρησκευτικού φαινομένου γενικότερα (αν και το δεύτερο αποτελεί αντικείμενο μιας άλλης επιστήμης, της θρησκειολογίας).
Ο χαρακτήρας δηλαδή της θεολογίας, ως επιστήμης, είναι ερμηνευτικός, αφού η διδασκαλία του χριστιανισμού στηρίζεται σε κείμενα. Και όπως όλες οι ερμηνευτικές επιστήμες έχει τις πηγές της, τις οποία ο ερευνητής θεολόγος καλείται να τις επεξεργαστεί, και κατόπιν να κάνει γνωστά τα πορίσματά του, ώστε αυτά να αξιοποιηθούν από την εκκλησία και την κοινωνία. Φυσικά είναι απαραίτητη η ευαισθησία και η αγάπη γι’ αυτό που κάνει. Μόνο έτσι θα μπορέσει να δημιουργήσει χωρίς προκαταλήψεις, φανατισμούς ή σκοπιμότητες, που είναι ξένες με το χριστιανισμό, στοιχεία του οποίου προσπαθεί να προσεγγίσει.
Τα κείμενα της θεολογικής επιστήμης προέρχονται από την Αγία Γραφή, από τα έργα των Πατέρων της Εκκλησίας, τους Όρους και τους Κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων κοκ. Ταυτόχρονα χρήσιμες είναι και άλλες πρωτογενείς πηγές που άμεσα ή έμμεσα παρουσιάζουν πτυχές της ιστορικής πορείας του χριστιανισμού και χρειάζεται και αυτές να ερευνηθούν για να υπάρξει μία όσο το δυνατό πιο ολοκληρωμένη προσέγγισή του
Για να μπορέσουν όμως να πραγματοποιηθούν τα παραπάνω είναι απαραίτητος ο καταρτισμός του θεολόγου σε αντικείμενα που θα τον βοηθήσουν να πλησιάσει το χρονικό διάστημα που γράφτηκαν τα κείμενα, τις συνήθειες και τις νοοτροπίες που κυριαρχούσαν σε αυτό. Σε διαφορετική περίπτωση θα του είναι δύσκολο να έρθει σε επαφή με μία πηγή που δημιουργήθηκε σε συνθήκες που διαφέρουν τελείως από τις σημερινές. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι ο θεολογικός λόγος είναι κατεξοχήν ιστορικός. Ερμηνείες του λοιπόν που δεν έχουν κατανοήσει το ιστορικό πλαίσιο των κειμένων είναι επικίνδυνες, και μπορεί να οδηγήσουν σε ολέθριες παρανοήσεις.
Κατά την έρευνα των θεολογικών πηγών απαραίτητη είναι και η διαφώτιση των λεπτομερειών τους. Πολλές φορές ακόμη και μία λέξη είναι τόσο σημαντική που η ερμηνεία της μπορεί να αλλάξει ακόμη και τη σημασία σημαντικών στοιχείων. Επιβάλλεται λοιπόν η προσέγγιση των κειμένων να γίνεται με τη δέουσα προσοχή, αφού επηρεάζουν τον τρόπο ζωής και τις στάσεις πολλών συνανθρώπων που έχουν ως σημείο αναφοράς τους τη σχέση με το Θεό.
Τελειώνοντας αυτό τα σύντομο άρθρο θα πρέπει να τονιστεί η χρησιμότητα της θεολογικής επιστήμης. Ασχολούμενη με κείμενα που έχουν διαχρονική αξία και αποτελούν βάσεις του σημερινού πολιτισμού είναι απαραίτητη στον άνθρωπο που θέλει να κατανοήσει την εποχή που ζούμε και να έχει μία ολοκληρωμένη εικόνα της.

Το blog ενός θεολόγου

2008-01-19T09:18:00.001-08:00

Το blog του ΣΗΜΕΙΟΥ, αγαπητοί φίλοι, είναι πλέον γεγονός. Φιλοδοξία του είναι να ανοίξει ένα παράθυρο διαλόγου που θα "ανθίζουν όλα τα λουλούδια" που αφορούν τη θεολογία. Σαν αρχή δημοσίευσα ένα κείμενο για τα χαρακτηριστικά του λόγου της θεολογίας (που υπάρχει και στο άλλο ΣΗΜΕΙΟΝ) και θα ακολουθήσει ένα άλλο για τα όριά της. Στείλτε λοιπόν τις σκέψεις σας γι' αυτά τα θέματα, όπως και για ότιδήποτε ενδαφέρει έναν θεολόγο, όπως για παράδειγμα για το μάθημά μας, το μάθημα των θρησκευτικών κοκ. Να αποδείξουμε λοιπόν ότι η θεολογία είναι ζωντανή και αφορά το σύγχρονο άνθρωπο του 21ου αιώνα.

2007-12-24T20:46:00.000-08:00

Ο σύγχρονος λόγος της Θεολογίας

Στο έργο του «Eις τας Eπιγραφάς των Ψαλμών» ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, μιλώντας για τον Δαβίδ, τονίζει πως ο υμνωδός της Παλαιάς Διαθήκης κατάφερε να κάνει τη θεολογία εύληπτη και κτήμα των πολλών. Γράφει χαρακτηριστικά πως «την κατ’ αρετήν πολιτείαν την τε των μυστηρίων αινιγματώδη διδασκαλίαν και την απόρρητόν τε και κεκρυμμένην δυσεφίκτοις θεωρήμασι θεολογίαν ούτως εύληπτον τε και γλυκείαν εποίησεν, ως μη μόνον τέλειοις ανδράσι τοις ήδη κεκαθαρμένοις τα της ψυχής αισθητήρια την διδασκαλίαν ταύτην σπουδάζεσθαι, αλλά και της γυναικωνίτιδος ίδιον γενέσθαι κτήμα και νηπίοις ως τι των αθυρμάτων ηδονήν φέρειν και τοις παρηλικεστέροις αντί βακτηρίας τε και αναπαύσεως γίνεσθαι» (5,29-30).
Η Θεολογία λοιπόν, που είναι και ανθρώπινη δραστηριότητα, εκτός από λόγος των Πατέρων και των Διδασκάλων της Εκκλησίας για το Θεό, έχει καθήκον να απευθύνεται σε όλους, και να κάνει γνωστές τις διδασκαλίες, οι οποίες είναι απαραίτητες για τη σωτηρία, και αφορούν τους χριστιανούς όλων των εποχών,. Με αυτό τον τρόπο εκπληρώνει την αποστολή της, και το σωτηριολογικό σκοπό της.
Φυσικά, δε χρειάζεται να τονιστεί πως το μέσον της θεολογίας είναι ο λόγος. Αυτόν χρησιμοποιεί, τόσο στην προφορική όσο και στη γραπτή του μορφή, ως εργαλείο της, και με αυτόν απευθύνεται στους ανθρώπους, για να μπορέσει να τους διδάξει τις θεόπνευστες αλήθειες, που είναι απαραίτητες για τη σωτηρία.
Ο προβληματισμός έχει να κάνει με το είδος του λόγου, που θα χρησιμοποιήσει σήμερα η θεολογία, ώστε να μπορέσει να μιλήσει στην καρδιά του σύγχρονου ανθρώπου. Πιστεύουμε ότι εδώ ασφαλής πυξίδα είναι το αποστολικό λόγιο «τοις πάσιν γέγονα τα πάντα, ίνα πάντως τινάς σώσω. Πάντα δε ποιώ δια το ευαγγέλιον, ίνα συγκοινωνός αυτού γένωμαι» (Α΄ Κορ. 9,22-23) .
Αυτό σημαίνει ότι ο θεολογικός λόγος, οφείλει να συνδιαλέγεται με τον σημερινό άνθρωπο, και να αφουγκράζεται τις ανησυχίες του και τα προβλήματά του. Παράλληλα, να φροντίζει να συμμερίζεται τις αγωνίες του, και να έχει την ευχέρεια να προτείνει λύσεις, χωρίς βεβαίως να παρεκκλίνει ή να κάνει υποχωρήσεις σε θέματα πίστης, κάτι που είναι ολοκληρωτικά ανεπίτρεπτο. Επίσης να παρακολουθεί με αμείωτο ενδιαφέρον τις εξελίξεις, που είναι ραγδαίες στην εποχή μας, και να δίνει πάντα τη μαρτυρία της χριστιανικής αλήθειας, φανερώνοντας έτσι ότι το μήνυμα της εκκλησίας μας, είναι πάντα επίκαιρο και ανακαινιστικό. Τέλος αξίζει ο λόγος της θεολογίας να είναι απλός και κατανοητός, γιατί η σωτηρία είναι μία υπόθεση που αφορά τους πάντες.

Θεολόγος